توخ : سیر
توخ اولماق : سیر بودن
توخ قیرمیزی: قرمز پررنگ
گؤزو توخ : چشم و دل سیر
توختاق : التیام یافته
توخماق : گوشت کوب
توخوما : بافت
توخوماق : بافتن
توخوجو : بافنده
توخونان : برخورنده ، حرف یا کار توهین آمیز
تورپاق : خاک
توربا : کیسه
تؤر تؤکونتو : ریخت و پاش
توز : گرد و غبار
توز باسمیش : گرد و خاک گرفته
توش : رفیق ، دوست
توفاق : بنیاد

چاپاجاق : کادر قصابی

چاپاغان : اسب تند رو

چاپاق : ماهی کپور

چاپقین : غارتگر

چاپیق : جای زخم

چات : ترک

چاتما : به هم پیوسته

چاخیر : شراب

چادرا : چادرشب

چارپاشیق : به هم پیچیده

چارداق : سایه بان

چاغ : وقت

چاغالا : میوه کال

چالین - چارپاز : لخت و برهنه

چای : رودخانه

چای آغزی : دهانه رودخانه

چای داشی : سنگریزه

چای قیراغی : ساحل رودخانه

چای تیکانی : سنجد تلخ

ائشیدیرم : ائشیدیره م ، می شنوم

ائشیدیر سن : می شنوی

ائشیدیر : می شنود

ائشیدیریک : می شنویم

ائشیدیرسیز : می شنوید

ائشیدیرلر : می شنوند

ائشیتمیرم : نمی شنوم

ائشیتمیرسن : نمی شنوی

ائشیتمیر : نمی شنود

ائشیتمیریک : نمی شنویم

ائشیتمیرسیز : نمی شنوید

ائشیتمیرلر : نمی شنوند

Man schreibt : 08.00 / 20.00 Uhr
Man sagt : acht Uhr / acht
ساهات سککیز
ساعت هشت / ساعت بیست
*
Man schreibt : 08.15 Uhr / 20. 15 Uhr
Man sagt : Viertel nach acht
سککیزی بیر روب
هشت و یانزده دقیقه
*
Man schreibt: 08.30 Uhr / 20.30 Uhr
Man sagt : halb neun / acht Uhr dreißig
سککیز یاریم
هشت و نیم / بیست و سی دقیقه
*
Man schreibt: 08.45 Uhr / 20.45 Uhr
Man sagt : Viertel vor neun
سککیزی قیرخ بئش دیقه کئچیر / دوققوزا بیر روب قالیر
هشت و چهل و پنج دقیقه / بیست و چهل و پنج دقیقه
یک ربع به نه
*
Man schreibt : 08.58 Uhr
Man sagt : kurz vor neun
ساعات سککیز اولور
ساعت دارد هشت می شود
*
Man schreibt : 08. 35 Uhr / 20.35 Uhr
Man sagt: 5 nach halb neun
سککیزی اوتوز بئش دیقه کئچن / دوققوزا ییرمی بئش دیقه قالان
هشت و سی و پنج دقیقه ؟ بیست و پنج دقیقه به نه
*
Man schreibt : 08.40 Uhr / 20.40 Uhr
Man sgat : 20 vor neun Uhr
سککیزی قیرخ دیقه کئچن / دوققوزا ییرمی دیقه قالان
هشت و چهل دقیقه / بیست دیقیقه به نه
*
Man schreibt : 08.50 Uhr / 20.50 Uhr
Man sagt : zehn vor neun Uhr
سککیزی اللی دیقه / دوققوزا اون دیقه
هشت و پنجاه دقیقه / ده دقیقه به نه
*
Man schreibt : 08.05 Uhr / 20.05 Uhr
Man sagt : 5 nach acht
سککیزی بئش دیقه کئچن
هشت و پنج دقیقه
*
Man schreibt : 08.55 Uhr / 20.55 Uhr
Man sagt : 5 vor neun
دوققوزا بئش دیقه قالان / سککیزی اللی بئش دیقه کئچن
پنج دقیقه به نه / هشت و پنجاه و پنج دقیقه

گل لر : گلها
قیزیل گول : گل محمدی
گول ساباحی : گل لاله عباسی
قارقا بوغازی : گل میمونی
یارپیز گولو : گل پونه
بابانه ک گولو : گل بابونه
دولاشقان : نیلوفر وحشی
آشارداشار : پیچک گلدانی
خانیم ساللاندی : تاج خروس
قوش اوزومو : تاجریزی
ایت بورنو : نوعی گل رز که گلهایش فقط چهار یا پنج گلبرگ دارد . - نسترن
قاینانا دیلی : نوعی کاکتوس
راویز : گل یاس
زانباخ : گل زنبق
گونه یاخان : آفتابگردان
گؤزل یارپاق : حسن یوسف
ختمی گولو : گل ختمی
به نؤو شا : بنفشه
عروس گولو ، گلین گولو : بگونیا

گؤی زابان : گل گاوزبان
میوه لر : میوه ها
آلما : سیب
هئیوا : به
نار : انار
اوزوم : انگور
کیشمیش : انگور خشک شده
میلاخ : انگوری که با خوشه و با نخ در جای خنک آویزان می کنند و برای زمشتان نگاه می دارند
آرمید : گلابی
گیلاس : گیلاس
گیلانار : آلبالو
قارپیز : هندوانه
قاوون : خربزه
اریک : زرد آلو
آلچا : گوجه
اییده : سنجد
گیردکان : گردو
بادام : بادام
فیندیق : فندق
پیسدیق : بادام زمینی
گول به سر : خیار
یئر کوکو : هویج
مکه : ذرت
گونه باخان : آفتاب گردان
یئمیشان : زالزالک

2 - صرف فعل گلمک - گه لمه ک

زمان حال ساده
گلیرم - گه لیره م = می آیم
گلیرسن - گه لیرسن = می آیی
گلیر - گه لیر = می اید
گلیریک - گه لیریک = می آییم
گلیرسیز - گه لیرسیز = می آیید
گلیرلر - گه لیرله ر = می آیند
*
ماضی ساده
گلدیم - گه لدیم = آمدم
گلدین - گه لدین = آمدی
گلدی - گه لدی = آمد
گلدیک - گه لدیک = آمدیم
گلدیز - گه لدیز = آمدید
گلدیلر - گه لدیله ر = آمدند
*
ماضی استمراری
گلیردیم - گه لیردیم = می آمدم
گلیردین - گه لیردین = می آمدی
گلیردی - گه لیردی = می آمد
گلیردیک - گه لیردیک = می آمدیم
گلیردیز - گه لیردیز = می آمدید
گلیردیلر - گه لیر دیله ر = می آمدند
*
ماضی مطلق
گلمیشم - گه لمیشه م = آمده ام
گلمیسن - گه لمیسه ن = امده ای
گلیب - گه لیب = آمده است
گلمیشیک - گه لمیشیک = آمده ایم
گلمیسیز - گه لمیسیز = آمده اید
گلیبلر - گه لیبله ر = آمده اند
*
ماضی التزامی
گلم - گه له م = آمده باشم
گلسن - گه له سه ن = آمده باشی
گله - گه له = آمده باشد
گلک - گه له ک = آمده باشیم
گله سیز - گه له سیز = آمده باشید
گله لر - گه له له ر= آمده باشند
*
ماضی بعید
گلمیشیدیم - گه لمیشیدیم = آمده بودم
گلمیشیدین - گه لمیشیدین = آمده بودی
گلمیشیدی - گه لمیشیدی = آمده بود
گلمیشیدیک - گه لمیشیدیک = آمده بودیم
گلمیشیدیز = آمده بودید
گلمیشیدیلر - گه لمیشیدیله ر = آمده بودند
*
ماضی التزامی
گلم - گه له م = بیایم
گلسن - گه له سه ن = بیایی
گله - گه له = بیاید
گلک - گه له ک = بیاییم
گله سیز - گه له سیز = بیایید
گله لر - گه له له ر = بیایند
*
مضارع مستمر
بودوهانا گلیرم = دارم می آیم
بودوهانا گلیرسن = داری می آیی
بودوهانا گلیر = دارد می اید
بودوهانا گلیریک = داریم می آییم
بودوهانا گلیرسیز = دارید می آیید
بودوهانا گلیرلر = دارند می آیند
*
آینده
گله جه یم - گله جاغام = خواهم آمد
گله جکسن - گله جاخسان = خواهی امد
گله جک - گله جاغام = خواهم آمد
گله جیه ییک - گله جاغوخ = خواهیم آمد
گله جکسیز - گله جاخسیز = خواهید آمد
گله جکلر - گله جاخلار = خواهند آمد

کولگه سؤز به کلمه ای می گوئیم که دوبار تکرار می شود و حرف اول کلمه دوم به م یا پ یا ز و یا غیره تغییر پیدا می
مانند :
گول - مول
نوخود - موخود
اوغول - موغول
سئل - مئل
سؤز - مؤز
اوشاق - موشاق
کیف - میف
ائو - مئو
کئف - مئف
تارتان - پارتان
چارتان - پارتان
هه ده رن - په ده رن
قیویر - زیویر
بالا - بولا
ائششک - اوششک
*
ماشالله مشدی قنبر اوغول - موغول دو ها !
اده دای چارتان - پارتان دانیشما کی.
قیویر - زیویری ییغیشدیر.
آی بالا نئجه سن ؟ کئف - مئف سازدی؟
مشه خدجه بالا - بولا نئجه دی؟
نئجه ائششک - اوششکین الینده قالمیشیق!
بو ایش لر اوشاق - موشاق ایشی دئییل
گئدیرم پار- پالتاری یووام.
اتی یئییب سور - سومویون ساخلییب.
ائوی بیر ییر - ییغیش ائیله
یازیق ائله آرییخلییب قوپ - قورو قورویوب ها .
اوزو قاپ - قارا کؤمور کیمین دی.
بیر قیزیل گول آلمیشام ائله گؤزل دی . رنگی قیپ - قیرمیزی دی.

بو جنوارلار آذربایجاندا بول دور . آرتیق اوخوماق اوچون ماهنامه آذربایجانین ضمیمه سینه باش وورون

قافلان : پلنگ
ورشک : سیاه گوش
جئیران: آهو
قوچ آرگالی : قوش و میش ارمنی
کئچی ، تکه : کل و بز
قارا خوروز : سیاه خروس
دیک قویروق اؤردک : اردک سر سفید
قارتال : عقاب طلائی
شاه قارتال : شاه باز
لاچین : لاچین
قیزیل قوش : ترلان
اترگی : بحری
یاتاغان : افعی
قلم قاش ایلان : افعی زنجانی
بالا یاتاغان : افعی البرزی
شجاع : سجاع
سو ایلانی : مار آبی
کرتنکله : آگامای قفقازی ، سوسمار
ایلانا آغ وئرن : سوسمار سبز خزری
قورباغا : وزغ معمولی
گؤی قورباغا : قورباغه درختی
قیزیل آلا : قزل آلای قرمز
قارا بالیق : سیاه ماهی
آغ بالیق : مروارید ماهی
ناققا بالیق : ماهی اسبله

سؤزلریندن : از حرفهایت
گؤزلریندن : از چشمهایت
ائودن : از خانه
ائشیک دن : از بیرون
هیرسیندن : از عصبانیت
گؤلمک دن : از خنده
غربتدن : از غربت
پیشیکدن : از گربه
قورخوسوندان : از ترسش
قورخودان : از ترس
قاپی دان : از در
قاپی دالیسندان : از پشت در
هیرسیندن بیلمیردی نئینه سین : از شدت عصبانیت نمی دانست چه بکند
سؤزلریندن هئچ بیرزاد باشا دوشمه دیم : از حرفهایت هیچ چیز نفهمیدم
گؤلمک دن آز قالیردی بوغولا : از شدت خنده داشت روده بر می شد
قورخوسوندان تیتریردی : از شدت ترس می لرزید
آجیندان اؤلوردو : از شدت گرسنگی داشت می مرد
سئویندیغیندن یادیندان چیخدی قاپینی باغلییا. : از شدت خوشحالی یادش رفت در را ببندد
توسکودن آز قالدی بوغولسون : از دود کم مانده بود خفه شود

اؤرگنمک : یاد گرفتن

اؤرگنیرم : یاد می گیرم

اؤرگنیرسن : یاد می گیری

اؤرگنیر : یاد می گیرد

اؤرگنیریک ، اؤرگنیروخ ، اؤرگنیریخ، اؤرگنیرویح : یاد می گیریم

اؤرگنیرسیز ، اؤرگنیسوز: یاد می گیرید

اؤرگنیرلر : یاد می گیرند

*

اؤرگنمیرم : یاد نمی گیرم

اؤرگنمیرسن : یاد نمی گیری

اؤرگنمیر : یاد نمی گیرد

اؤرگنمیریک ، اؤرگنمیروخ ، اؤرگنمیریخ ،اؤرگنمیرویح : یاد نمی گیریم

اؤرگنمیرسیز، اؤرگنمیسوز : یاد نمی گیرید

اؤرگنمیرلر : یاد نمی گیرند

*

اؤرگنمیشدیم : یاد گرفته بودم

اؤرگنمیشدین : یاد گرفته بودی

اؤرگنمیشدی :یاد گرفته بود

اؤرگنمیشدیک ، اررگنمیشدوخ ، اؤرگنمیشدیخ : یاد گرفته بودیم

اؤرگنمیشدیز ، اؤرگنمیشدیوز : یاد گرفته بودید

اؤرگنمیشدیلر : یاد گرفته بودند

*

اؤرگندیم : یاد گرفتم

اؤرگندین : یاد گرفتی

اؤرگندی : یاد گرفت

اؤرگندیک ، اؤرگندوخ ، اؤرگندیخ : یاد گرفتیم

اؤرگندیز ، اؤرگندوز : یاد گرفتید

اؤرگندیلر : یاد گرفتند

*

اؤرگنه جاغام : یاد خواهم گرفت

اؤرگنه جاخسان ، اؤرگنه جکسن ، اؤرگنه جئح سن: یاد خواهی گرفت

اؤرگنه جاخ ، اؤرگنه جک ، اؤگنه جئک: یاد خواهد گرفت

اؤرگنه جاغوخ ، اؤرگنه جه ییخ ، اؤرگنه جیوخ: یاد خواهیم گرفت

اؤرگنه جاخسیز ، اؤرگنه جکسیز : یاد خواهید گرفت

اؤرگنه جاخلار : یاد خواهند گرفت

*

اؤرگده جاغام : یاد خواهم داد

اؤرگده جاخسان : یاد خوای داد

اؤرگده جاخ : یاد خواهد داد

اؤرگده جاغوخ ، اؤرگده جیوخ: یاد خواهیم داد

اؤرگده جاخسیز : یاد خواهید داد

اؤرگده جاخلار : یاد خواهند داد

*

اؤرگدیردیم : یاد می دادم

اؤرگدیردین : یاد می دادی

اؤرگدیردی : یاد می داد

اؤرگدیردوخ : یاد می دادیم

اؤرگدیردیز : یاد می دادید

اؤرگدیردیلر: یاد می دادند

*

ایستیردیم اؤرگده م : می خواستم یاد بدهم

ایستیردین اؤرگده سن: می خواستی یاد بدهدی

ایسیتردی اؤرگده : می خواست یاد بدهد

ایستیردیک اؤرگده ک ، ایستیردوخ اؤرگداخ : می خواستیم یاد بدهیم

ایستیردیز اؤرگده سیز : می خواستید یاد بدهید

ایستیردیلر اؤرگده لر : می خواستند یاد بدهند

*